[Ateneo Press Review Crew] Malabon sa Gunita: Mga Kuwento ng Lasa, Wika, at Alaala

May mga lugar na higit pa sa espasyo sa mapa, higit pa sa lansangan, tulay, at ilog. May mga lugar na nananahan sa alaala, sa wika, sa lasa ng pagkaing minana mula sa mga ninuno. Isa na rito ang Malabon, na sa aklat na Pansit Luglog, Halo-halo, Atbp. sa Kuwentuhang Malabon ay ibinabalik sa panahon bago pa ito lamunin ng baha, bago pa lunurin ng urbanisasyon ang alaalang pumipintig sa bawat lansangan nito.

Pinamatnugutan ni Fanny Garcia, ang aklat ay isang mosaiko ng gunita—mga sanaysay na isinulat ng mga anak ng Malabon, mga kwento ng kabataan, pagkain, kasaysayan, at pagkakakilanlan. Subalit ang tunay na kayamanan ng aklat na ito ay ang pagiging payak at dalisay ng mga tinig na bumuo rito. Halos lahat ng mga manunulat sa koleksyon ay hindi nagmula sa akademya, hindi bihasa sa makinis na retorika, hindi nalublob sa mahahabang diskurso ng panitikan. Ngunit sa kanilang pagiging totoo, naroroon ang hiwaga ng kanilang mga tinig—walang artipisyalidad, walang palamuti, tapat na pagbabahagi ng isang mundong maaaring hindi na natin matunghayan muli.

Higit pa rito, ang katotohanang maraming sanaysay sa aklat na ito ay isinulat ng mga di-pormal na manunulat ay patunay na ang kasaysayan ay hindi lamang nililikha ng mga iskolar o eksperto. Ang tunay na kasaysayan ay nasa kamay ng mga taong namuhay sa isang panahon, sa isang lugar. Ang boses ng karaniwang mamamayan ang tunay na may kakayahang magbigay-liwanag sa kung ano ang tunay na buhay sa Malabon noong panahong iyon.

Sa bawat pahina, lumilitaw ang Malabon na may sariling halimuyak, tunog, at lasa. Ang paghahanda ng pansit luglog ay hindi lang pagluluto kundi isang ritwal ng pamilya, isang tanda ng pagsasama-sama, isang piyesta ng mga panlasa at alaala. Ang paggawa ng patis—na sinasabing pinakamahusay sa buong Maynila—ay hindi lamang tungkol sa pagburo ng isda kundi isang sining, isang proseso ng pagtitiyaga at pagmamalasakit sa huling produkto. Maging ang wika ay may sariling karakter—ang Tagalog Malabon, isang natatanging varyant ng ating pambansang wika, ay nagpapatunay na ang isang lugar ay hindi lang nabubuo ng pisikal na hangganan kundi pati na rin ng tinig ng mga naninirahan dito.

Subalit higit sa isang koleksyon ng sanaysay, ang aklat ay isang geograpikal na pagmamapa ng Malabon gamit ang kolektibong alaala. Sa pagitan ng mga salita, naririnig natin ang tunog ng mga taho at sorbetes na dumaraan sa makikitid na kalye, ang pagsagitsit ng mantika sa pagprito ng lumpiang sariwa, ang malamyos na pag-agos ng tubig sa mga dating malilinis na palaisdaan. Sa pagitan ng mga linya, nararamdaman natin ang init ng araw sa balat ng mga batang naliligo sa ilog, ang dampi ng hangin sa Bayan habang pumipili ng sariwang isda, ang bigat ng basket ng dila-dila at balensiya na dala ng naglalako sa umaga.

Ito ang mahika ng aklat—hindi lamang ito nagkukwento, hindi lamang ito nagtatala ng kasaysayan. Pinaparamdam nito sa atin ang Malabon. Hindi bilang lungsod na nalulunod sa baha sa bawat pag-ulan, kundi bilang tahanang minahal at iniwan ng ilan, pero hindi kailanman nakalimutan. Sa bawat kuwento, sa bawat personal na anekdota, nabubuhay ang Malabon sa pagitan ng nakaraan at kasalukuyan, sa pagitan ng gunita at panaginip.

Sa panahong mabilis ang pagbabago, kung saan unti-unting nabubura ang mga alaala ng lumang bayan dahil sa modernisasyon, mahalagang magkaroon tayo ng mga aklat na gaya nito. Ang ganitong mga koleksyon ng personal na salaysay ay nagsisilbing tagapag-ingat ng ating kasaysayan at kultura, lalo na sa mga espasyong hindi madalas mapansin sa mga opisyal na aklat pangkasaysayan.

Sa huli, ang Pansit Luglog, Halo-halo, Atbp. sa Kuwentuhang Malabon ay hindi lang isang aklat tungkol sa isang bayan. Isa itong paglalakbay sa alaala ng isang komunidad, isang paanyaya na lumangoy sa dagat ng kolektibong pagkakakilanlan. Sa pagbabasa nito, mapagtatanto natin na ang ating pinagmulan—ang ating lupa, wika, at pagkain—ay hindi lamang bahagi ng ating kasaysayan. Bahagi ito ng ating sarili, bahagi ng ating pagiging Pilipino.

Bilhin ang libro: Website | Shopee and Lazada

Si Eric Jhon Bituin ay masugid na mambabasa ng panitikang Filipino. Siya rin ay mag-aaral ng Malikhaing Pagsulat at mababasa ang kanyang mga malikhaing akda sa Likhaan Journal ng ICW at Agos Journal ng SWF. Mahilig siyang magbasa ng mga nobela at koleksyon ng maikling kuwento na tumatalakay sa pang-araw-araw na buhay ng mga nasa laylayan ng lipunan. Miyembro rin siya ng Pinoy Reads Pinoy Books.